KÌ THI TUYỂN
SINH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Khóa ngày 11
tháng 06 năm 2015 tại Hà Nội
Môn thi : VĂN
Thời gian: 120 phút (không tính thời gian giao đề)
ĐỀ CHÍNH THỨC
Phần I: (7 điểm)
Mở đầu một sáng
tác, nhà thơ Huy Cận viết:
Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Và tác giả khép lại bài thơ bằng bốn
câu:
Câu hát căng buồm với gió khơi,
Đoàn
thuyền chạy đua cùng mặt trời
Mặt
trời đội biển nhô màu mới
Mắt
cá huy hoàng muôn dặm khơi.
(Trích Ngữ Văn 9, tập một, NXB Giáo dục 2014)
1. Ghi tên bài thơ
có những câu thơ trên. Từ những câu thơ ấy, kết hợp với hiểu biết về tác phẩm,
em hãy cho biết mạch cảm xúc của bài thơ được triển khai theo trình tự nào?
2. Nêu hiệu quả
nghệ thuật của biện pháp tu từ so sánh trong câu thơ: Mặt trời xuống biển như
hòn lửa.
3. Chép lại chính
xác hai câu thơ liên tiếp trong bài thơ em vừa xác định thể hiện rõ nhất lòng
biết ơn của con người với biển cả quê hương.
4. Viết một đoạn
văn ngắn khoảng 12 câu theo cách lập luận diễn dịch có sử dụng phép thế để liên
kết và một câu cảm thán, làm nổi bật cảnh đoàn thuyền trở về trong buổi bình
minh ở khổ thơ trên (gạch dưới từ ngữ dùng làm phép thế và câu cảm thán)
Phần II (3 điểm)
Dưới
đây là đoạn trích trong tác phẩm Những
ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê:
… Vắng lặng đến đáng sợ. Cây còn lại xơ xác.
Đất nóng. Khói đen vật vờ từng cụng trong không trung, che đi những gì từ xa.
Các anh cao xạ có nhìn thấy chúng tôi không? Chắc có, các anh ấy có những cái
ống dòm có thể thu cả trái đất vào tầm mắt. Tôi đến gần quả bom. Cảm thấy có
ánh mắt các chiến sĩ dõi theo mình, tôi không sợ nữa. Tôi sẽ không đi khom. Các
anh ấy không thích cái kiểu đi khom khi có thể cứ đàng hoàng mà bước tới.
(Trích Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo dục 2014)
1.
Tác
phẩm Những ngôi sao xa xôi được sang
tác trong hoàn cảnh nào?
2.
Điều
gì khiến nhân vật “tôi” đến gần quả bom lại cảm thấy không sợ nữa?
3.
Từ
đoạn trích trên và những hiểu biết về xã hội, em hãy viết một đoạn văn (khoảng
nửa trang giấy thi) trình bày suy nghĩ về thái độ của mỗi người trong mối quan
hệ giữa cá nhân và tập thể
-----------------Hết----------------
BÀI
GIẢI GỢI Ý
Phần
I:
- Bài
thơ có tên là “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận.
Mạch
cảm xúc của bài thơ được triển khai theo trình tự thời gian của buổi lao động
từ lúc hoàng hôn cho đến lúc bình minh trên biển cả.
2.
Hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ
so sánh trong câu thơ: Mặt trời xuống biển như hòn lửa:
-
Hình tượng hóa hình ảnh mặt trời trong buổi hoàng hôn.
-
Thể hiện sự tưởng tượng đặc sắc của nhà thơ Huy Cận về hình ảnh mặt trời trong
buổi hoàng hôn.
-
Thể hiện xúc cảm của nhà thơ trong buổi chiều khi nhìn thấy mặt trời từ từ
khuất dần dưới mặt nước biển.
-
Tạo một tiền đề để làm nổi bật hình ảnh người ngư dân trong hai câu cuối của
khổ thơ: Mặt trời khuất dần trên mặt biển như kết thúc một ngày lao động; trong
khi đó, đây lại là thời điểm người ngư dân bắt đầu cho một buổi lao động mới:
“Mặt trời xuống biển như hòn lửa/ Sóng đã cài then đêm sập cửa”, nhưng “Đoàn
thuyền đánh cá lại ra khơi” và trong tâm thế “Câu hát căng buồm cùng gió khơi
3.
Hai câu thơ liên tiếp trong bài thơ thể hiện rõ nhất lòng biết ơn của con người
với biển cả quê hương:
Biển cho ta cá như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự thuở nào
4.
Thí sinh phải đáp ứng những yêu cầu của đề bài: viết một đoạn văn ngắn khoảng
12 câu theo cách lập luận diễn dịch, có sử dụng phép thế để liên kết, có một
câu cảm thán với nội dung làm nổi bật cảnh đoàn thuyền trở về trong buổi bình
minh ở khổ thơ trên. Lưu ý phải gạch dưới từ ngữ dùng làm phép thế. Sau đây là
một gợi ý để tham khảo:
(1) Khổ thơ cuối cùng của bài thơ
miêu tả hình ảnh người ngư dân và đoàn thuyền đánh cá trở về trong buổi bình
minh: “Câu hát căng buồm với gió khơi/ Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời/ Mặt
trời đội biển nhô màu mới/ Mắt cá huy hoàng muôn dặm khơi.” (2) Sau một đêm lao
động đầy nhọc mệt nhưng thắng lợi, người ngư dân đã trở về trong tâm trạng phấn
khởi, lạc quan: “Câu hát căng buồm với gió khơi”. (3) “Câu hát” hay chính tâm
hồn người ngư dân đang hòa cùng gió trời lồng lộng đưa đoàn thuyền vượt bể trở
về. (4) “Đoàn thuyền” là hình ảnh nghệ thuật được dùng để chỉ những ngư dân.
(5) Họ như đang chạy đua cùng mặt trời để mau chóng mang thành quả lao
động: những con cá tươi ngon vừa được đánh bắt vào bờ phục vụ cho phiên chợ
sáng. (6) Thành công của buổi lao động thổi vào hồn của những ngư dân cảm xúc
mạnh mẽ khiến cái nhìn của họ đối với thiên nhiên trở nên lãng mạn một cách kì
lạ. (7) Giờ đây, mặt trời xuất hiện ở phương đông giống như một người khổng lồ
từ từ nhô lên khỏi biển cả bao la: “Mặt trời đội biển nhô màu mới” tạo cảnh sắc
sinh động. (8) Nó khác hẳn với hình ảnh mặt trời của khổ thơ đầu tiên: mặt trời
trong buổi hoàng hôn. (9) Còn đóng ý thơ lại là ánh nắng buổi bình minh chiếu
rạng trên mặt biển mênh mông nhấp nhô sóng lượn. (10) Mặt biển trải rộng bao la
chan hòa với màu sắc lóng lánh, mới mẻ: “mặt trời đội biển như màu mới”. (11) Những
ngư dân thấy ánh nắng trên mặt sóng biển lấp lánh như “mắt cá huy hoàng muôn
dặm khơi”. (12) Kỳ diệu và lãng mạn làm sao tâm hồn của những ngư dân trong
bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá”!
Phần II:
1.
Truyện
"Những ngôi sao xa xôi" ở trong số những tác phẩm đầu tay của
Lê Minh Khuê, viết năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc đang
diễn ra khốc liệt.
2. Trong đoạn văn, điều khiến nhân vật “tôi” đến
gần quả bom lại cảm thấy không sợ nữa, chính là vì “thấy có ánh mắt các chiến
sĩ dõi theo mình”. Đây là một chi tiết rất đặc sắc gợi cho người đọc nhiều thắc
mắc và suy nghĩ. Chi tiết này, giúp người đọc có thể cảm nhận từ nhiều lý do
khác nhau khiến nhân vật “tôi” (cô Phương Định) không cảm thấy sợ: nhân vật ấy
có tinh thần trách nhiệm với công việc; dũng cảm, gan dạ; bình tĩnh, tự tin và
rất tự trọng; luôn cảm thấy bản thân được động viên, khích lệ bởi các đồng đội
(đặc biệt là các anh chiến sĩ, những người mà cô cảm thấy là những con người
đẹp nhất).
3. Thí sinh phải đáp ứng những
yêu cầu của đề bài: viết một đoạn văn khoảng nửa trang giấy thi (khoảng 20
dòng) trình bày suy nghĩ về thái độ của mỗi người trong mối quan hệ giữa cá
nhân và tập thể. Sau đây là một số gợi ý
mà đoạn văn cần có:
-
Giải
thích khái niệm cá nhân và tập thể; trong đó, đối với cá nhân, tập thể có thể
là gia đình, lớp, trường; rộng hơn là cơ quan, xí nghiệp, là quốc gia, nhân
loại.
-
Giữa
cá nhân và tập thể có một mối quan hệ gắn bó rất chặt chẽ với nhau. Cá nhân và
tập thể có ảnh hưởng qua lại với nhau, mặc dù mỗi yếu tố có sự độc lập tương
đối.
-
Thái
độ của cá nhân mỗi người đối với tập thể:
o Tránh thái độ cá nhân vị kỉ: tách
mình, thoát ly ra khỏi tập thể; chỉ biết lo cho cá nhân mình; vô cảm đối với
tập thể.
o Tránh thái độ xem tập thể là tối
cao, độc nhất; từ đó dẫn đến chỗ coi thường quyền sống chính đáng của cá nhân.
Đôi khi nét đẹp của từng cá nhân góp nên sự lớn mạnh và nét cao đẹp của tập
thể.
o Thấy mối quan hệ gắn bó giữa cá
nhân và tập thể; tỏ thái độ và hành động thể hiện sự gắn bó giữa cá nhân và tập
thể trong mọi hoàn cảnh.
§ Bình thường: tôn trọng tập thể;
gắn bó, hài hòa giữa cá nhân và tập thể trên cơ sở phù hợp với đạo lý, với pháp
luật.
§ Đặc biệt: đặt quyền lợi của cá
nhân dưới lợi ích của tập thể, phục tùng lợi ích của tập thể; hành động vì sự
sinh tồn của tập thể.
-
Sự
kết hợp hài hòa một cách khéo léo giữa cá nhân và tập thể là một vấn đề mà mãi
mãi chúng ta không thể giải quyết được. Do đó, chúng ta chỉ có thể chấp nhận sự
dung hòa một cách tương đối giữa cá nhân – tập thể.
Nguyễn Hữu Dương
(Trung tâm luyện thi Vĩnh Viễn –
TP.HCM)
